![](https://bionews.al/wp-content/uploads/2023/04/xARIU-OK.jpg.pagespeed.ic.kT0V9q_N7_.jpg)
Fati i një ariu 17-vjeçar në Alpet italiane është ende i pavendosur pasi vrau një alpinist 26-vjeçar në fillim të këtij muaji. “Rreziku [nga një sulm ariu] nuk është zero, por ndoshta kjo tragjedi mund të ishte parandaluar,” tha natyralisti i ËËF Marco Antonelli pas funeralit të Andrea Papi. 26-vjeçari u vra nga një ari i quajtur Jj4 më 5 prill në rajonin Trentino-Tirol Jugor në Italinë Veriore.Kjo nuk ishte hera e parë që Jj4 sulmonte njerëzit në Alpe. Në vitin 2022, një ari sulmoi bab e bir, pas të cilit u dha një urdhër vrasje për kafshën, por që u përmbys nga gjykata.Një gjë e ngjashme ndodhi vetëm pak ditë pas vdekjes së Papit, kur një urdhëresë për të vrarë Jj4 për sulmin nga presidenti i provincës autonome të Trentino, Maurizio Fugatti, u pezullua nga Gjykata Administrative Rajonale. Vendimi erdhi pas apelit për të shpëtuar arushin nga një cift ambientalistesh të quajtur Lav dhe Laç. Ata u ofruan të merrnin ariun në paraburgim për t’i shpëtuar jetën. ! Gjykata administrative pranoi ankesën teksa pret dosjen për sulmin dhe raportet mjekësore për të përcaktuar shkaqet e vdekjes së Papit dhe llojin e plagëve të gjetura në trupin e tij. Dy kryebashkiakë nga rajoni i janë bashkuar që atëherë thirrjeve për të shpëtuar jetën e ariut.
Sjellja e arinjve në Alpe
Polemika rreth jetës së Jj4 buron nga një projekt prej dekadash për të rifutur arinjtë në Trentino.Në vitin 1999, Parku Adamello Brenta – me Provincën Autonome të Trentos, Instituti Kombëtar i Faunës së Egër me financim nga Bashkimi Evropian – nisi projektin Life Ursus, që synonte të rivendoste një koloni arinjsh në Alpet qendrore.Gjatë një periudhe trevjeçare, 10 arinj u transportuan nga Sllovenia në Trentino. Në rreth 20 vjet, ato 10 arinj fillestarë janë bërë qindra. Dhe madje Jj4 lindi këlyshë në janar 2022. Por ndërsa numri i arinjve u shumëfishua, u rritën edhe raportet për incidente mes tyre me banorët dhe turistët.
Aksidentet, megjithatë, janë të rralla. Arinjtë kanë më shumë gjasa të kenë frikë nga njerëzit në vend që t’i konsiderojnë ata pre e tyre. Në Suedi – ku ka midis 4,000 dhe 5,000 arinj në krahasim me rreth 100 në Trentino – ka vetëm një aksident çdo vit, sipas Piero Genovesi, kreu i Shërbimit të Koordinimit të Kafshëve të Egra në Ispra.Ai shtoi në një bisedë me gazetën e përditshme La Repubblica se ka pasur vetëm dy vdekje të lidhura me ariun në 15 vitet e fundit.Gjatë të njëjtës periudhë, ka pasur vetëm rreth 11 sulme fatale në Rumani, ku popullsia e arinjve është mbi 6,000.
Pse është e rëndësishme Life Ursus?
Sipas Antonelli të ËFF-së, projekti i rimbushjes me arinj është i rëndësishëm sepse ata dikur ishin një pjesë e rëndësishme e ekosistemit të rajonit. “Kishte arinj në Alpet italiane në shekullin e kaluar para se të zhdukeshin nga persekutimi njerëzor dhe antropizimi i përhapur,” tha ai.
Para rifutjes së arinjve në Trentino, studiuesit shpenzuan vite për të përcaktuar fizibilitetin socio-ekonomik dhe ekologjik të projektit.Në fund të viteve 1990, opinioni publik ishte në masë dërrmuese në favor të kthimit të arinjve, me më shumë se 70 për qind të popullsisë që mbështeste projektin. “Faktet,” tha Antonelli, “kanë treguar se studimet ishin të drejta pasi tani ka rreth njëqind arinj [në zonë].”
Edukimi i publikut
Një nga kurthet e projektit, sipas Antonelli, është se publiku nuk është edukuar se si të ndërveprojë me arinjtë.
“Duhet të kishim marrë një shenjë nga Amerika e Veriut,” tha ai, “ku ka sinjalistikë shumë specifike [duke njoftuar publikun mbi] faktin se ka arinj në zonë dhe si të sillemi me ariun […] Ndoshta i gjori Andrea u përball papritur me ariun, ariu u tremb dhe reagoi ashtu si reagon një ari.
“Është e papërgjegjshme të thuhet se arinjtë duhen “
Përveç mungesës së edukimit, Antonelli shtoi se është bërë pak punë për të lehtësuar lëvizjen e arinjve nga një territor në tjetrin.
Praktikisht, arinjtë duhet të kishin ripopulluar tërësinë e Alpeve, duke lëvizur nga një zonë në tjetrën përmes korridoreve ekologjike. Por ata kanë mbetur të mbërthyer në Trentino perëndimore, rruga e tyre e bllokuar nga lumenjtë, rrugët dhe fshatrat. Por një situatë tjetër është në Slloveni, ku ministri i Burimeve Natyrore dhe Çështjeve Territoriale, Uroš Brežan, ka bërë thirrje për asgjësimin e 230 arinjve të murrmë.Ai argumentoi se 800 arinj janë numri ideal për sigurinë dhe shëndetin e popullatës. Aktualisht në vend ka 1100 arinj. Dhe ndërsa aktivistët e kanë dënuar vendimin, të tjerë kanë argumentuar se vrasja masive mund të bëhet në mënyrë etike.
VIDEO NE LINKUN POSHTE
https://www.euronews.com/green/2023/04/17/culling-or-relocation-italy-debates-fate-of-a-bear-that-killed-a-jogger?utm_medium=Social&utm_source=Twitter#Echobox=1681808198